Tags

,

Բեմը`գնացքի կուպեի առաջամաս:
Երկաթուղային կայարանին բնորոշ աղմուկ է: Գնացքը ուր որ է` կշարժվի:
Կուլիսներում անորոշ ձայնը աստիճանաբար հասկանալի է դառնում. “Սա ո՞ր կուպեն է”, “Թողեք անցնեմ, երիտասա՛րդ”, “Տիկի՛ն, թույլ տվեք”, “Օյ, զգո՛ւյշ, գուլպաս” և այլն:

Մի մեծ ճամպրուկ հրվում է ներս, բայց կեսճամփա անշարժանում է, լսվում է. “Բարի եղեք, այս մեկն էլ բռնեք… այս ճամպրուկն էլ… իսկ դուք հրեք… մեկ, երկու, երեք”: 3 հաշվին ճամպրուկը լրիվ ներս է խցկվում, որին հետո հայտնվում է Աննան: Հագնված է ճաշակով, բարձրակրունկ կոշիկներով է, մոդայիկ սանրվածքով: Բայց այս փայլը թեթևակի խամրած է՝ ճամպրուկ հրելը իր հետքը թողել է: Նրան մի քանի վայրկյան է պետք՝ կուպեն զննելու, իրավիճակը գնահատելու համար: Ուղղվում է, արագ կարգի է բերում սանրվածքը, լայն ժպտում է:

ԱՆՆԱ – Բարև ձեզ: (Այս պահից նրա “խաղընկերները” երևակայական երկուսն են՝ “երիտասարդ տղամարդ” ու “տարեց կին”: “Տղամարդը” իբր նստած է կուպեի երևացող կեսում, “կինը”՝ նրա դիմաց, այսինքն՝ դահլիճում:) 4-րդ կուպե՞ն է: (Իբր ստանալով դրական պատասխան, գոհունակ շեշտով:) Հրաշալի է: Հազիվ հասցրի, մտածում էի՝ կուշանամ: (Շրջանցելով ճամպրուկը, առաջ է գալիս:) Ես միշտ ուշանում եմ, բայց միայն գնացքից ու ինքնաթիռից: Նավից ոչ մի անգամ չեմ ուշացել: Ճիշտ է, դեռ ոչ մի անգամ նավ նստած չկամ, բայց համոզված եմ, որ նավից չեմ ուշանա… (Ավելի լայն ժպիտով:) Ներեցե՛ք, չներկայացա… (Այդ պահին դրսի աղմուկը շեղում է նրա ուշադրությունը: Մոտենում է դռանը և դրսում գտնվողից վերցնելով միջին մեծության ճամպրուկը` դնում է մեծի վրա, հետո մի մեծ ուղեպայուսակ, հետո` միջին մեծության ուղեպայուսակ, վերջում՝ կանացի ձեռքի պայուսակ: Այդ ամենը մի կերպ դարսում է իրար վրա:) Շնորհակալ եմ: (Գնացքը տեղից շարժվում է: Իրերից ամենավերևինը այն է` ընկնելու է, Աննան հասցնում է բռնել ու վերադառնալ դռան մոտ: Պայուսակը ձեռքում պահած` դրսից վերցնում, ներս է բերում վառ կարմիր գույնի գլխարկի մեծ տուփ: Նայում է իրար դարսված իրերին, ձեռքի պայուսակին ու տուփին, հետո՝ կուպեում գտնվողներին: Դադարը երկարում է: Նայելով “կնոջը”:) Գիտեք, ինձ երբեք չի հաջողվել քիչ իրերով ճամփորդել: Չի ստացվում: Տնից դուրս գալուց բառացիորեն երկու ժամ առաջ ընդամենը մի ուղեպայուսակ եմ հավաքած լինում: Թե այդ երկու ժամում մնացած ճամպրուկներն ինչպե՛ս են հավաքվում, չեմ հասկանում: (Անսպասելի շրջվելով “երիտասարդի” կողմը, խիստ:) Երիտասարդ, ես խոսում եմ տիկնոջ հետ ու միաժամանակ սպասում եմ, որ դուք կառաջարկեք ձեր օգնությունը: (“Կնոջը”.) Բայց ձեզ ասեմ` այս անգամ ճամփա ընկնելս լրիվ ուրիշ պատմություն է: (“Երիտասարդին”.) Ի՞նչ ասացիք… (Լրջանալով:) Ներեցեք, բայց մտածեցի՝ վատ կզգաք, եթե անտեսեմ ձեր ներկայությունը և ինքս այս ամենը… Ի՞նչ: Դուք թույլ եք տալիս, որ ի՞նքս… (“Կնոջը”.) Գիտե՞ք, ժամանակակից տղամարդը ինչով է տարբերվում քարանձավի վայրենուց. սրանք մեզնից գլուխ են պրծեցնում ներողություն խնդրելով, նրանք՝ ձեռքներին եղած քարով… (“Երիտասարդին”՝ կծու-քաղցր տոնով:) Դուք շատ բարի եք, ես ձեր օգնության կարիքը չեմ զգում: (Ձեռքի իրերը դնում է “երիտասարդի” կողքը, մնացածներն էլ շարում է նրա նստարանին, մեծ ճամպրուկը ևս հրում է այդ կողմը: Պիտի տպավորություն ստեղծվի, որ տղամարդը հայտնվում է ճամպրուկների կույտի մեջ:) Հուսամ՝ ձեզ չեմ նեղում: Ի՞նչ… Բայց ո՞ւր տանեմ: Ո՛չ, տիկնոջը չեմ ուզում նեղություն պատճառել, նրա իրերն առանց այդ էլ շատ են: Որտեղից գիտե՞մ… Երիտասա՛րդ, երբևէ տեսե՞լ եք մի պայուսակով ճամփորդող կնոջ: Ես էլ չեմ տեսել: Բայց գնացքում, ինքնաթիռում ձեռքերն ազատ թափ տվող անթիվ տղամարդկանց տեսել եմ: (“Կնոջը”.) Նավի մասին ասել չեմ կարող…

(“Երիտասարդին”.) Ի՞նչ եք առաջարկում… Ո՛չ, չեմ կարող… (Պատի վրա ինչ-որ կեռիկ տեսնելով:) Հիմա, համբերե՛ք, խնդրում եմ: (Փորձում է տուփը “երիտասարդի” գլխի վրայով կախել կեռիկից՝ անընդմեջ խոսելով:) Տուփը այստեղից կկախեմ… Ի՞նչ… վախենում եք` ձեր գլխի՞ն ընկնի: Իզուր… ա՜խ, ձեր ոտքի՞ն ելա… Ես ի՞նչ կարող եմ անել, դուք ձեր ոտքերին տիրություն արեք… Օ՛յ, արմունկս էր… ձեր աչքը չվնասվե՞ց… Փա՛ռք Աստծո, ուրեմն կշարունակեք վախեցած ինձ հետևել երկու աչքով: Գլուխը մի կողմ տարեք… ուսերն էլ… այդպես: (Վերջապես տուփը կախում է կեռիկից, հեռանում է: Այդ պահին տուփն ընկնում է ուղիղ “երիտասարդի” գլխին:) Զգո՜ւյշ… (Բարձրացնում է տուփը, ստուգում է ներսը, թեթևացած հոգոցով:) Չի վնասվել… (Ուզում է տուփը նորից կախել, “երիտասարդը” հակաճառում է:) Ինչո՞ւ չի կարելի… Մի անգամ ընկավ, երկրորդ անգամ չի ընկնի: Կամ՝ որ ընկավ, ի՞նչ կլինի… (“Երիտասարդը” կտրուկ դեմ է: Համակերպված շեշտով:) Ես ընդամենը ուզում եմ ընդարձակել ձեր տեղը: Եթե դուք չեք ուզում… (Հեռանում է՝ այնպես քսվելով մեծ ճամպրուկին, որ վերջինս ընկնում է “երիտասարդի” ոտքերի վրա:) Զգո՜ւյշ, ճամպրուկս… ձեր ո՞տքը կոտրվեց: Ախ, կարո՜ղ էր կոտրվել: Բայց չի՛ կոտրվել, չէ՞… Էլ ի՞նչ եք աղմկում, եղածը եղած է: Ի՞նչ, ուզում եք այստեղից դո՞ւրս գալ: Բայց ո՞ւր… (Հայացքով ու ժեստերով ցույց է տալիս, որ “երիտասարդը” հիմա կգնա:) Սպասե՛ք, ես ձեզ կօգնեմ, որ դուրս գաք այդտեղից… (Սեղանիկին դնելու համար վերցնում է մեծ ուղեպայուսակը, բայց կես ճանապարհին ձեռքից միտումնավոր բաց է թողնում:) Օ՛յ, ներեցեք, ձեր ծնկներն անվնա՞ս են… իսկ… (Ժեստով ակնարկելով “երիտասարդի” մանկածին օրգանները:) Այնտեղ… ամե՞ն ինչ անվնաս է: Համոզվա՞ծ եք: Խնդրեմ, խնդրեմ… (Սեղմվում է սեղանիկին`, հայացքով հետևելով կուպեից դուրս եկողին: “Կնոջը”.) Ասում էի, չէ՞, ձեռքին ընդամենը մի քեյս էր: (Կուպեի դուռը շրխկոցով փակվում է: Աննան ամուր կկոցում է աչքերը, ապա բացում նախ մի, հետո մյուս աչքը: Գոհ:) Չքվեց: (Միանգամից փոխվում է. նախկին տոնը չկա, պահվածքը՝ նույնպես: Իրերն արագ տեղավորում է շուրջը, ձեռքի պայուսակը կախում է կեռիկից, նստում է “կնոջ” դիմաց, դեմքով՝ դահլիճը:) Ներեցեք այս թատրոնի համար: (Շեղ հայացք գցելով դռան կողմը:) Անմիջապես հասկացա, որ օգնողը չէ, իսկ մի քանի ժամ նրա կողքը նստել իմ ուժերից վեր էր: (Տագնապած:) Հուսամ՝ նա ձեզ հետ չէր: Ո՞չ… փառք Աստծո: Ծանոթանա՛նք, ես Աննան եմ: Պարզապես Աննա: Ինչպե՞ս… շատ հաճելի է: Տիկի՞ն… առավել ևս: Դուք ո՞ւր եք գնում: Հա՜… չէ, ես հեռու, շատ հեռու… Երևան: Հայաստան: Չե՞ք լսել: Փոքրիկ երկիր է, որտեղի՞ց լսեք: Իսկ Խաչատրյանի մասին լսած կա՞ք… Արամ… Այո՛, “Սուսերով պարը”: Երևի ամբողջ աշխարհը այդ պարով մեզ գիտե: Ո՛չ, ռազմատենչ ժողովուրդ չենք: Ուր էր՝ այդպիսին լինեինք: Ուրիշները սրերով կռվում են, մենք՝ պարում: Պարող ժողովո՞ւրդ ենք… Չափավոր… Չափավոր պարում ենք, չափավոր՝ երգում… Անչափ խոսում ենք: Ինձ նման: Բայց էլ չեմ խոսի, ձեզ ձանձրացրի… Դուք շատ բարի եք…

(Ժպտում է: Լռում: Դադարը երկարում է: Գնացքը շարժվում է: Նայում է պատուհանից դուրս: Մտախոհ, ցածրաձայն:) Քիչ առաջ հրաժեշտ տվեցի, նստեցի գնացք… թվում է՝ ոչինչ էլ չի եղել. ոչ Իտալիան, ոչ Հռոմը, ոչ այն տունը, որտեղ ապրեցի մեկ տարուց ավելի: Ո-չի՛նչ… Էլի խոսեցի: Ներեցե՛ք, խնդրում եմ… Հաճելի՞ է: Այո՞… ամեն մեկին դուր չի գա դիմացինի շատախոսելը: Դարի թերությունն է՝ չենք կարող իրար լսել: Դուք կարո՞ղ եք… Ուրեմն, իմ բախտը բերել է, դուք մարդու հազվագյուտ տեսակ եք, կասեի՝ անհետացող տեսակ: Ինչպե՞ս… Շնորհակալությո՛ւն, ես իրոք անգլերեն վատ չեմ խոսում: Չէ՛, կրթությունս հայկական է, դպրոցում եմ մի քիչ անգլերեն սովորել, դպրոցի սովորածը ի՞նչ պիտի լիներ… Վերջին մի քանի տարում սովորեցի:

Ստիպված: Ով ստիպե՞ց… Կյանքը: Կյա՛նքը… Գիտե՛ք, կյանքը ինձ միշտ է ստիպել: Երբեմն ինձ թվում է, որ կյանք կոչվածը մշտապես գլխիս կախված մի մահակ է, որն ստիպում է անել այս կամ այն բանը: Կամ՝ չանել: Երբևէ նման զգացողություն ունեցե՞լ եք… Ո՞չ… Մտերիմներ լինեինք, ձեզ կնախանձեի: Բայց անծանոթ մարդուն նախանձելը անիմաստ է: Մի քանի ժամից կբաժանվենք, իսկ հետո… ինչպե՞ս ձեզ նախանձեմ: Գիտե՛ք, նախանձը, ինչպես սերը կամ ատելությունը, մշտական սնուցման կարիք ունի. օբյեկտն անընդհատ քո տեսադաշտում պիտի լինի, որ նայես-ներշնչվես ու նախանձես, սիրես… ատես: Ատելու ընդունակ չե՞մ… ոչ էլ նախանձելո՞ւ… Ե՞ս… Ձեզ այդպե՞ս է թվում: Լսե՛ք, դուք հավատո՞ւմ եք, որ կինը, որևէ կին նախանձելու կամ ատելու ընդունակ չլինի… Տիկի՛ն, դա անհնար է, որովհետև առանց այդ երկուսի երրորդն էլ չի լինի: Սերը չի լինի: Հավատում եմ սիրո՞ւն… (Դուրս նայելով պատուհանից:) Դեռ քաղաքից դուրս չեկած՝ հասանք սիրո թեմային: Դա շատ բնական է: Իսկ պատկերացնո՞ւմ եք՝ այդ տիպը հիմա այստեղ լիներ… Ոչ միայն խոսել, կարգին շնչել չէր լինի: Ի՞նչ… (Լրջանալով:) Ինչո՞ւ եք այդպես կարծում… Ո՛չ, ես տղամարդկանց լավ եմ վերաբերվում, նույնիսկ ավելին, քան նրանք արժանի են: Ի՞նչ… հենց այս խոսքերս ապացուցում են, որ տղամարդկանց նկատմամբ վերապահո՞ւմ ունեմ… Չէի ասի: Ես նրանց սիրում եմ… տեսականորեն… Բոլորին սիրել անհնար է: Եթե կյանքում հասցնես գոնե մի քանիսին սիրել՝ արդեն սխրանք է… Համոզվեցիք, որ ֆեմինի՞ստ եմ: Տիկի՛ն, ես ֆեմինիստ լինել չեմ կարող. մեր ազգային ժառանգական կոդի մեջ այնպիսի՜ հակաթույն կա ֆեմինիզմի դեմ… Իմ տատի մայրը մինչև կյանքի վերջ ամուսնու հետ գոնե մի անգամ բարձրաձայն չի խոսել… Գուցե ընդհանրապես չի խոսել… Ինչ է արե՞լ… 12 երեխա է ծնել: Իսկ մորս մայրը մի անգամ խոստովանեց, որ պապս նրա մարմինը տեսել է միայն մթության մեջ, միայն՝ շոշափելով: Ի՞նչ է արել… ո՞վ, պա՞պս… Ինչ պետք է՝ արել է… Ու տատս 9 երեխա է ունեցել: Մայրս… մեր դարի մարդ է, ֆուտբոլ է նայում, քաղաքականությունից է խոսում, լագանի մեջ էլ հորս ոտքերն է լվանում: 4 երեխա է աշխարհ բերել: Դուք նկատեցի՞ք` ինչ հետաքրքիր օրինաչափություն է. կինը որքան քիչ է խոսում ու շատ է լսում ամուսնուն՝ այնքան սիրառատ է ու պտղաբեր: Որովհետև այն էներգիան, որ ծախսվում է խոսելու, իրավունքի ու հավասարության սահմանները ճշտելու համար, իմ տատիկները մի նպատակով են օգտագործել՝ քո տղամարդուն սերդ ապացուցիր երեխա ծնելով: Ճիշտ է, ամեն ինչով ես տատիկներիս ժխտումն եմ, բայց ինձնից ֆեմինիստ երբեք չի ստացվի: (Լրջանալով:) Իսկ տատիս տատը 15 երեխա է ունեցել: Մի խոսքով՝ երկրաչափական նվազող պրոգրեսիա՝ 15, 12, 9, 4… հերթը իմն է: Ես ոչ թե խոսում՝ շատախոսում եմ, իրավունքներս գիտեմ ցանկացած փաստաբանից լավ, ինքնուրույն եմ, էմանսիպացված, և եթե այսքանից հետո գոնե մի երեխա աշխարհ բերեմ՝ մեր տոհմական վարկանիշի համար վատ ցուցանիշ չէ: Քանի տարեկա՞ն եմ: 33: Ի՞նչ… Իհարկե շատ եմ ուզում, ո՞ր կինը չի երազում երեխայի մասին: Դո՞ւք քանիսն ունեք: Լա՛վ է, 2 երեխան մեր ժամանակների համար շատ լավ է: Թոռնի՞կ էլ ունեք… Ահա թե ինչո՜ւ եք այդքան համբերատար ու բարի: Համոզված եմ՝ ամեն կնոջ մեջ թաքնված բարությունը բացահայտվում է միայն թոռ ունենալուց հետո: Մինչ այդ նա դեռ կանացի խաղերի մեջ է, ավելի շատ առնելու, քան տալու մասին է մտածում: Թոռը սթափեցնող է: Նաև՝ դաժան սահմանագիծ… կնո՛ջ համար դաժան… (Շփոթվում է՝ այն չի ասել:) Սուրճ կխմե՞ք… Պետք չէ ուղեկցորդին կանչել: Նրա սուրճը ի՞նչ պիտի լինի… Ես կեփեմ… Հենց այստեղ… Անհնարին բան աշխարհում չկա, հայի համար՝ առավել ևս: (Բացում է միջին չափի ուղեպայուսակը, դուրս բերում էլեկտրական սրճեփը, սուրճ, շաքար, 2 բաժակ-ափսե: Վարժ սկսում է սուրճի պատրաստությունը՝ ոչ մի վայրկյան չլռելով:) Այստեղ սուրճ եփելու հիանալի պայմաններ կան: Ա՛յ, երբ տանը, նույնիսկ ամբողջ քաղաքում լույս չկա, գազ չկա… Ի՞նչ… հենց այդպես՝ լույս չկա… Չե՞ք պատկերացնում… Ինչպես բացատրեմ… ամուր փակեք աչքերը, որ լիակատար խավար լինի… Փակեցի՞ք… Եվ այդ խավարի մեջ՝ մի մեծ քաղաք… ամբողջ երկիրը: Ու ձմեռ, սառնամանիք… մոմի լույս… ամայի փողոցներ՝ անտեր շների ոհմակներով… Ո՛չ, սարսափի ֆիլմ չեմ պատմում, ես ընդհանրապես այդպիսի ֆիլմեր չեմ դիտում… Ինչո՞ւ: Որովհետև չեն ազդում: Իմ մաշկի վրա զգացածը ոչ ֆրոյդիստ Հիչքոքը, ոչ էլ փափկասուն Սփիլբերգը չեն կարող նկարահանել… Իսկ մենք այդ պայմաններում ապրում էինք… այո՛, նաև սուրճ էինք խմում: Օրը նույնիսկ 10 բաժակ, եթե… սուրճ լիներ: Հայերս շատ հնարամիտ ժողովուրդ ենք. երկաթի երկու կտորով ի՜նչ հարմարանք էինք հորինել` հաշված րոպեների ընթացքում չոր սպիրտով սուրճը եփվում էր: Ճիշտ է, այդ սուրճից այրված սպիրտի հոտը գալիս էր, բայց ամեն ինչին կարելի է վարժվել: Մենք գիտե՜նք վարժվել. հայերն այդպիսին են: Ահա և ձեր սուրճը… (Ինքն է սկսում խմել:) Համե՞ղ է… իհարկե, սուրճը՝ մաքուր բրազիլական, ջուրը՝ ֆիլտրված, սպիրտի հոտ չկա… Ուրախ եմ, որ ձեզ դուր եկավ: Մարչելլոն էլ էր ասում, որ լավ սուրճ եմ եփում: Մարչելլո՞ն… իմ… երևի թե ամուսինը: (Դադար:) Խմելուց հետո բաժակը շրջեք, ես կնայեմ: Գուշա՞կ եմ… Ո՛չ: Պարզապես ամեն մի հայուհի կարող է գուշակել սուրճի մրուրով: Դա էլ ազգային հատկանիշ է: Սուրճ ենք խմում ու իրար բախտ գուշակում: Որքան ներկան հուսահատեցնող է, այնքան իրար լավ բաներ ենք խոստանում:

Ի՞նչ… փող, աշխատանք, լավ լուր, ուրախության սեղան, հեռվից եկող հարազատ… Սեր: Առաջին անգամ ինձ սեր խոստացան սուրճի բաժակը նայելով: Այդ օրվանից ինչքան խմել եմ՝ հա՛ խոստացել են… Չէ՛, հակառակ կողմով շրջեք: (Ցույց է տալիս:) Դրեք ափսեին: Չորանա՝ կնայեմ: Երբ առաջին անգամ բաժակիս մեջ հարևան Մառան սիրտ տեսավ` այդ սիրտն արդեն կար: Մեր կողքի շենքում էր… Ես 15 տարեկան էի, նա՝ 17: Գարնան առաջին օրը մանուշակներ նվիրեց: Ինքը չնվիրեց, ընկերուհուս միջոցով փոխանցեց՝ համարձակությունը չէր հերիքել: Ո՜նց կատաղեցի: Մոտեցա ու ընկերների ներկայությամբ ասացի. “Շնորհակալություն մանուշակների համար”: Շփոթվեց, բայց աչքերի մեջ այնպիսի մի հիացմունք տեսա… Հետո բացատրեց հիացմունքի պատճառը. իմ համարձակությունը նրան վերջնականապես զինաթափել էր: Այդ օրվանից անբաժան էինք: (Հավաքելով սուրճի պարագաները:) Ինչու եմ նրա մասին անցյալ ժամանակով խոսո՞ւմ… Չէ՛, չենք բաժանվել… չենք գժտվել: Մի օր անգամ չենք խռովել: Չէինք կարող խռովել՝ սրտներս կպայթեր… Որտեղ է հիմա՞… Ես ամեն վայրկյան գիտեմ՝ որտեղ է նա այդ պահին… Ոչ մի հեռազգայություն… Դուք իմ երկրի մասին ոչինչ չգիտեք, բնական է, փոքր, աչքից հեռու երկիր է: Մեր երկրում պատերազմ եղավ, այո՛, այո, 20-րդ դարի վերջին, քաղաքակիրթ աշխարհի աչքի առաջ ուզեցինք մեր երկրի ու մեր հողի տերը լինել:

Ընդամենը: Ու նա գնաց պատերազմ: Գնալու նախորդ օրը երկար քայլեցինք քաղաքի փողոցներում: (Ճամպրուկից հանում է այդ պահի զգեստավորումը, կերպափոխվում է:) Մտանք այգի: Մարդ չկար: Երաժշտության ձայն լսեցինք: Կողքի տան պատուհանից էր: Նա ինձ պարի հրավիրեց: (Լուսավորությունը, բեմավիճակը՝ պատմածի հանգույն: Սկսում է պարել:) Պատերազմով ապրող քաղաք, խավարի մեջ թաղված փողոցներ ու տներ, մռայլ, ինքնամփոփ մարդիկ: Ու մենք՝ ամայի այգում, ուրիշի համար հնչող երաժշտության տակ պարողներ… Կյանքը կազմված է հրաշքներից: Մեծ ու փոքր, կարևոր ու աննշան հրաշքներից: Այդ պարը մեր երկուսի հրաշքն էր: Ես ամուր գրկեցի նրան, նա ինձ սեղմեց իր գրկում: Հասկացա, որ պիտի հենվեմ միա՛յն նրա ձեռքերին, պարեմ միա՛յն նրա հետ, թաքնվեմ միա՛յն նրա գրկում: Հասկացա, որ Աստված է կնոջը տալիս այդ միակ գիրկը, որտեղ նա կարող է ու պետք է պատսպարվի: Ինչքան էլ զարմանալի թվա, այդ երեկո չէի մտածում պատերազմի մասին, հավատացած էի, որ մեր սերըն ամենակարող է: (Բեմավիճակը, լուսավորությունը՝ սկզբնական: Աննան դանդաղ իր նախկին տեսքն է ստանում:) Նա ծանր վիրավորվել էր: Ընկերները մի կերպ դուրս էին բերել մարտի դաշտից, դժվարությամբ հասցրել բուժկետ: Ճանապարհին միայն կրկնել էր… “Մամ ջան… Աննա…”: (Դադար:) Երևանում մի վայր կա՝ Եռաբլուր… այնտեղ թաղված են մեր զոհված տղաները:

Նա էլ է այնտեղ: Սերը երբեմն աբսուրդի է հասցնում. նրա մահից հետո ինձ միայն մի միտք է մխիթարել. գոնե գիտեմ, թե ամեն վայրկյան նա որտեղ է… Զարմացա՞ք… Զարմանալու բան չկա, ինձ թվում է` եթե նա վերադառնար ու մենք ամուսնանայինք, ես շատ խանդոտ կին կլինեի: Ոչ թե` որ նրան չէի վստահի… ինչպես բացատրեմ: Հասկանո՞ւմ եք, նա շատ խելացի էր, տաղանդավոր, ազնիվ, բարի և… անաստված գեղեցիկ: Նրան չսիրահարվել պարզապես անհնար էր: Ես կարհամարհեի նրա կողքին գտնվող ցանկացած կնոջ, եթե չսիրահարվեր իմ ամուսնուն: Կարհամարհեի, իսկ ինքս խանդից կմեռնեի: Իսկ գիտե՞ք՝ ի՛նչ կարող է անել խանդից խելքը թռցրած կնիկը… Գիտե՜ք… խոնարհվում եմ ձեր առաջ: Ես ամեն վայրկյան կմտածեի՝ որտե՞ղ է նա հիմա, ի՞նչ է անում, ո՞ւմ հետ է… Ես չեմ ամաչում ասել իմ, այդպես էլ գործնականում չկիրառած, թուլության մասին, որովհետև խանդելու էի լուռ: Նրա մտքով էլ չէր անցնի, որ գժվում եմ խանդից: Խանդելու, բայց իմ խանդով նրան տառապանք չպատճառելու ուժը ես ունեի… (Այլ տոնով:) Այլևս այդ զգացումը չեմ ունեցել: Չեմ էլ ունենա: Ունեցածս առանց ծախսելու սպառեցի… Բացի այդ, նրանից հետո ոչ ոք արժանի չի եղել իմ խանդին: …Ո՛չ, չափազանցրի: Մեկն արժանի էր, բայց այդպես էլ նրան խանդել չկարողացա:

Բաժակը չորացա՞վ… (Նայում է բաժակի մեջ:) Այսպե՜ս, այսպես… բայց ձեր բաժակի տակ մրուր չկա… Ինչպե՞ս… Մինչև վե՞րջ եք խմել… Տիկին, դուք արևմտյան խնայողության մարմնացում եք. այ թե ինչն է ձեր հարուստ կյանքի գաղտնիքը: Խը-նա-յո-ղու-թյո՛ւ-նը: Իսկ մենք շռա՜յլ ենք, մեր ամեն ինչը չափազանց է: Այն մութ տարիներին, երբ մի գդալ սուրճը տոն էր, հայերս այսպես, մինչև վերջ սուրճը չենք խմել, մեր բաժակների կեսը թանձր մրուր էր… Փոխարենը՝ գուշակության համար “տարածք” էինք ապահովում: Մի խոսքով, դուք ձեր ունեցածը վայելում եք այդ պահին ու մինչև վերջ, մենք մերը թողնում ենք ապագայի համար: Իսկ մեր ապագան, չգիտես ինչու, միշտ անորոշ է ու հեռվում: Ինչ վերաբերվում է վայելելուն… Ընդհանրապես մենք շատ հաց ու պանիր պիտի ուտենք վայելելու ձեր շնորհքին փոքր-ինչ հասնելու համար… Ինչ է նշանակում “հաց ու պանիր ուտե՞լ”… Այսինքն՝ երկար սովորել… Ա՛խ, հարցնում եք՝ ինչու միայն հաց ու պանի՞ր… առանց ապուխտի կամ մայոնեզի՞… Հասկանում եմ: Այստեղ էլ մեր գաստրոնոմիական մտածողության տարբերությունն է: Դուք միայն հաց ու պանրով բավարարվողը չեք, ապուխտի կտորի համար կռիվ կտաք ու… կստանաք: Մերոնց ձեռքը եթե հաց-պանիրն ընկավ, կուտեն ու չեն հարցնի՝ ապո՞ւխտն ուր է, մեր բաժինը ո՞վ կերավ: Ոչ այն պատճառով, որ հաց-պանիրը մեր ազգային կերակուրն է, պատճառը շա՜տ խորքում է: Դուք չհոգնեցի՞ք… ո՞չ:

Տոկուն մարդ եք, ի՜նչ երջանկություն, որ պզուկոտ դեմքով տոմսավաճառը այս կուպեի տոմս տվեց… Ինչի մասին էինք խոսո՞ւմ, հա՛, եղածը վայելելու… Լավ թեմա է, մինչև հաջորդ կայարան կբավարարի: Ինչի՞ց սկսեմ… (Կարճ դադար:) 7 թե 8 տարեկան էի, երբ մահացավ մեր շենքի Պառաված օրիորդը: Անունը այդպես էլ չիմացա, մեծերն ասում էին, փոքրերս էլ կրկնում էինք: Մահացավ, թաղեցին, մոռացան: Հետո հարևաններից մեկը իմացել էր, որ տեսնելով՝ ծեր կինը իսկապես կույս է, հերձող բժիշկը կանչել է աշխատակիցներին, ու նրանք մի կուշտ ծիծաղել էին մեր Պառաված օրիորդի վրա: Շենքի կանայք ինչպե՜ս պատմում ու ծիծաղում… Փոքր էի, չէի հասկանում հատկապես “կուսություն” բառը: Իսկ նրանք ծիծաղում էին հենց դրա վրա: Մտածեցի. ուրեմն դա մի բան է, որից իրեն հարգող ամեն մարդ պիտի աշխատի հնարավորին չափ շուտ ազատվել: Ավելի ուշ հասկացա, որ դա վերաբերվում էր միայն մեր սեռին… խնդիրը նուրբ է, ինչպես Արևելքն է նուրբ ու բազմաշերտ: Եթե նա պատերազմում չզոհվեր, կլիներ իմ առաջին տղամարդը: Բայց… նա չեկավ: Ես մնացի մենակ: (Ճամպրուկից հանում է սև գլխաշորը, գցում է գլխին:) Երկու տարի սևով ապրեցի: Դուք դա չեք հասկանա: Չեմ ասում՝ ինձ պես սիրել չեք կարող, զոհաբերության ընդունակ չեք, բայց… Մորեկան տատիս քույրն այրիացել է 30 տարեկանում ու էլ չի ամուսնացել: Հորեկան պապիս քույրը փեսացուի մահից հետո սև գլխաշորով է ապրել մինչև վերջին օրը: Հիմա կասեք՝ կրկին մեջտեղ բերեցի իմ ժառանգական կոդը, բայց ի՞նչ կարող եմ անել. տատերս, մորաքույրերս ու հորաքույրերս են իմ թիկունքում և իրենց սերն ու հավատարմությունը պարտադրում են ինձ: Բայց ես նրանցից շատ թույլ եմ… երևի ժամանակի հետ զգացմունքները նվազում են, մանրանում: Պապիս քույրը փեսացուի մահը սգաց մինչև կյանքի վերջը: Ես սև գլխաշորով ապրեցի երկու տարի: Քի՞չ է… գուցե: Բայց այդ երկու տարին ես չեմ ապրել: Շնչել եմ, հաց եմ կերել, նույնիսկ ժպտացել եմ, բայց… չեմ ապրել: Հետո… մի գիշեր նա եկավ երազիս ու ասաց, որ ինձ ազատ է թողնում: Լսեցի նրան: Գիտե՞ք, երբ է կինը հնազանդվում. եթե իր ցանկությունը համապատասխանում է տղամարդու առաջարկածին: Իմաստուն է այն տղամարդը, ով կխնդրի կամ կպահանջի միայն այն, ինչը կուզենա՛ կատարել կինը: Ինչպե՞ս… Իմ լուրջն ու հումորը իրարից չե՞ն տարբերվում… Լավ է, նշանակում է՝ դեռ չեմ ձանձրացրել: Անցնենք առաջ: (Սև գլխաշորը խնամքով ծալում-պահում է ճամպրուկում:) Կամաց-կամաց ուշքի էի գալիս:

20 տարեկան էի, երբ կորցրի նրան, 22-ում փորձեցի նորից սկսել կյանքս: Գիտեի, որ արդեն ապրել եմ իմ սերը: Պատրանքներ չունեի: Պրագմատիզմ: Հիմա շատ հարգի բան է դա, հատկապես, երբ հարցը զգացմունքներին է վերաբերվում… Դրա լավագույն օրինակը ամուսնական պայմանագիրն է: Արդեն մեզ մոտ էլ են խոսում ամուսնական պայմանագրի մասին` նախապես ճշգրտում եք ձեր իրավունքն ու պարտականությունը, հետո ծերանում եք մի բարձի վրա: Ի՞նչ… բարձն այդտեղ ինչ գործ ունի՞… Ես հայերեն մտածածս սինխրոն թարգմանում եմ անգլերեն ու հաճախ եմ այսպիսի վիճակում հայտնվում… Ո՛չ, մի բարձը նյութական վատ կյանքի ցուցանիշ չէ: Ընդհակառակը, ոչինչ էլ որ չլինի` մեր մայրերն իրենց աղջիկների օժիտի մեջ գոնե 4 բարձ դնում են: Այդքանն էլ փեսացուի կողմից՝ եղավ 8: Բայց նրանք պիտի քնեն մի բարձի վրա: Ամեն գիշեր, երկուսը նույն բարձի վրա… Պատկերացրի՞ք… Այո՛, դրա համար էլ տատերս այդքան պտղաբեր են եղել… Հիմա բարձը տեղն սկսում է զիջել ամուսնական պայմանագրին: Բայց ես շեղվեցի:

Ուրեմն, ես ուզում եմ նորից ապրել, հիմա էլ կյանքը չի թողնում: Պատերազմ, ցուրտ ձմեռներ, հացի հերթեր… Էլի՞ զարմացա՞ք… Ահավոր մի ցուրտ գիշեր, հերթում կանգնած մտածեցի, որ ուրիշ տեղերում կուշտ, անհոգ կյանք է, այնտեղ տղամարդիկ ուժեղ են ու ինքնավստահ, կանայք՝ թանկ զգեստներով ու խնամված… իսկ ես՝ փայտացած ձեռք-ոտքով, իրար վրա հագած հաստ, անձև շորերով, թշվառ, մեղք… Արցունքը լցվել է աչքերս, բայց չարտասվեցի: Ինչո՞ւ… Հակառակության ոգին խոսեց: Հակառակվելը իմ բնավորությունն է՝ ինչքան փորձեն պարտադրել, ես անպայման հակառակը կանեմ: Գուցե դա էր պատճառը, որ հացի հերթը նոր շրջադարձ եղավ իմ կյանքում: (Դադար:) Ծանոթացա մեկի հետ ու նրան մտքումս Ինտել կոչեցի: Գիտաշխատող էր, ամուրի ու ճաղատ: Ինտելիգենտական մի լավ բան կար մեջը: Նկատի ունեմ 19-րդ դարի ռուս ինտելիգենտներին… Այո՛, Տուրգենևի, Չեխովի հերոսներին… Իրար համար հերթ էինք պահում, ես շշով սուրճ էի տանում, նա իր գրադարանից հետաքրքիր գրքեր էր բերում: Մի անգամ փորձեց տաքացնել սառած ձեռքերս: Իհարկե՝ բան չստացվեց, նրանը իմ ձեռքերից պաղ էին, վրան էլ տաք շունչ չկար: Բայց մարդկային ջերմություն կար՝ ձմեռվա ցրտին, հացի հերթում… Ու ես սկսեցի հալչել: Ես հալչում էի, իսկ երկիրս սառչում էր: Ինչքան ես հալչում էի, երկիրս այդքան ցրտում էր: Հետագայում քաղաքական գործիչները այդ ժամանակն անվանեցին էներգետիկ ճգնաժամ: Երանի՜ միայն էլեկտրական էներգիայի պակաս լիներ: Մարդկային էներգիան էր սպառվում՝ մի մասը փախչում էր երկրից, մնացածներն ուզում էին ողջ մնալ: Բայց համառներն էլ քիչ չէին: Մեկը՝ մանկության ընկերուհիս: Ասենք, գիշերվա կեսին 2 ժամով լույս էին տալիս: Նա հասցնում էր լվացք անել, արդուկել, ճաշ եփել, մի կերպ գլուխը լվանալ-ֆենել, հետո էլ կիսանստած քնել՝ առավոտյան կոկիկ տեսքով աշխատանքի գնալու համար: Ծիծաղո՜ւմ եք… Մենք էլ էինք ծիծաղում: Երբ ճգնաժամն անցավ, հիշում ու լաց էինք լինում: Դուք է՞լ հուզվեցիք… Լա՛վ, հիմա մի զավեշտալի դեպք կպատմեմ: Խոստանում եմ՝ ծիծաղից կուշաթափվեք:

Հացի հերթում մեր մտերմությունն օր-օրի խորանում էր: Մի օր նկատեցի, որ վերարկուի կոճակը իր տեղում է: Մե՜կ ամսվա բացակայությունից հետո: Ամուրի տղամարդու կյանքում կոճակը կարևոր բան է: Հատկապես՝ երբ կարված է ուրիշ գույնի թելով: Մոխրավուն կոճակը սև վերարկուին ամրացված էր մուգ կապույտ թելով: Այդ կապույտն էլ ազդանշան դարձավ՝ Ինտելը վճռական էր տրամադրված: Ամուսնությա՞ն… Այն օրերին ամուսնությունը գոնե ինձ խելահեղություն էր թվում, ես օրով էի ապրում, վաղվա մասին մոռացել էի: Երբ վերարկուով ու ձեռնոցներով անկողին էի մտնում, ինձ թվում էր՝ երբեք օրերը չեն տաքանա, ես չե՛մ տաքանա: Այդպես սառած էլ կհայտնվեմ Բարձրյալի առաջ: Հավատացեք, ոչինչ այդպես չի նվաստացնում կնոջը, ինչպես ցնցուղից ու թափանցիկ գիշերանոցից զրկվելը: Չերկարացնեմ: Հացի հերթում էլ ասաց, որ ուզում է հանդիպել ավելի մտերմիկ պայմաններում, բայց քանի որ հիվանդ մոր պատճառով հյուր ընդունել չի կարող, առաջարկեց ընկերոջ բնակարանը: Մայրական թեմային դեռ կանդրադառնամ, եթե ձեր համբերությունը մինչ այդ չսպառվի… Գլուխս լվացի, մազերս հարդարեցի, հագա… (Դադար:) Ա՛յ, հագնվելը առանձին խոսակցության թեմա է: Փետրվարն էր, Երևանում ամենացուրտ ու անտանելի ամիսը: Իսկ ես գնում եմ հանդիպման: Տղամարդու հետ: Դատարկ բնակարանում: Ինչից կռահեցի՞… Մեզանում ընկերոջ բնակարան հրավիրելը նշանակում է դեպքերի անսպասելի շրջադարձ: Որովհետև ամուրի տղամարդու կոմպլեքսների մեջ խճճված Ինտելը սուրճ առաջարկելուց բացի կարող էր… (Խոսուն ժեստ:) Ի՞նչ իմանամ: Բայց ես հագնվեցի պատերազմական ժամանակներին համապատասխան: (Բացում է մեծ ճամպրուկը, հերթով հանում ու համապատասխան մեկնաբանությամբ հագնվում:) Նախ՝ հագա բրդե զուգագուլպա: Հերթը գամաշինն է՝ սա նոր բան էր մեր զգեստապահարանում, “ինչքան տաք՝ այնքան անճոռնի” նշանաբանով: Եվ, իհարկե, երկարաճիտք կոշիկներ: Չմոռանաք, դրսում 30 աստիճան սառնամանիք էր, իսկ թոքաբորբով հիվանդանալն ավելի էր վախեցնում, քան այսպես տղամարդու աչքին երևալը: Հետո հագա այս բարակ, երկարավիզ բլուզը… հետո` ավելի հաստը… վրան՝ մոհեռից ժակետ: Հետո՝ վերարկու: Վրայից բրդե շարֆ… գլխարկ… ձեռնոցները չմոռանամ… Եվ ձեր առջև 20-րդ դարի 90-ական թվականների կեսերին ինտիմ հանդիպման գնացող հայուհին է՝ իր ողջ շքեղությամբ: Ես հասկանում էի, որ տեսքս այնքան էլ սեքսուալ չէ, բայց եթե բնակարանում հանեի հագուստիս գոնե կեսը, ինչպես ես եմ ասում՝ ազատվեի “կաղամբային էֆեկտից” (ցուցադրելով իրար վրա հագածները), դեռ ամեն ինչ կորած չէր:

Երբ ներս մտանք, հասկացա, որ մեզ լուրջ փորձություն է սպասվում: Ընկերոջ բնակարանում ավելի ցուրտ էր, քան փողոցում: Պատուհանները սառցակալած, ճեղքերից ձյունախառն քամի է փչում, այդքանը հերիք չէ՝ լույսն էլ անջատված է: Ավելի ինտիմ մթնոլորտ պատկերացնելն անհնար էր: Անգամ վերարկու հանել չենք կարող, այդպիսի հերոսական քայլի համար հասունանալ էր պետք, սուրճն ի՛նչ է, եփել չենք կարող, նստել-զրուցել՝ նույնպես, տեղում կսառչենք-կմնանք մինչև ձնհալ: Իրար ենք նայում ու մեկս մյուսի աչքերում անզորություն ենք տեսնում, ուրիշ ոչինչ… Նա ինձնից հեռատես էր, հետը մի շիշ օղի էր բերել: Խմեցինք հենց շշից: Երբ շիշը դատարկեցինք` Ինտելն անցավ ակտիվ գործողության՝ փորձեց քանդել վերարկուիս կոճակները: Պարզվում է, նման իրավիճակում նույնպես կոճակը պակաս նշանակություն չունի: Եթե տղամարդը չի կարող կոճակդ քանդել, մատները դողում են, կարևոր չէ՝ ցրտից, թե հուզմունքից… քո մեջ մի՜ ցանկություն է ծնվում՝ ծիծաղել: Ու եթե չես ծիծաղում, պիտի շնորհակալ լինես մորդ, որ ժամանակին սովորեցրել է քաղաքավարության տարրական կանոնները: Տիկի՛ն, այդ պահին հասկացա, որ շա՛տ քաղաքավարի եմ: Այնքան, որ օգնության հասա. սառած մատներով փորձում ենք իրար կոճակները քանդել… Կոճակը չարյաց փոքրագույնն էր: Երբ սկսեցինք հանել մեր բլուզները` քաղաքավարությունս ճաք տվեց: Ես 3 բլուզ էի հագել, նա՝ 5: Ծիծաղս զսպել կարողացա, ժպիտս՝ ոչ: Փա՛ռք Աստծո, ժպիտս ընկալեց որպես քաջալերման նշան և ինձ տարավ դեպի բազմոցը: Տիկի՛ն, կհասկանա՞ք, թե ինչ է նշանակում պառկել սառցակալած սենյակի ցրտահարված բազմոցի վրա: Իսկ ես պառկեցի: Պառկեցի՝ որևէ բան զգալու անընդունակ իմ մարմնով: Պառկել ու սպասում եմ: Բայց այդ պայմաններում կարելի է պառկել մինչև աշխարհի կործանման սկիզբը կամ մինչև մեսիայի հայտնվելը: Եվ ավելի շուտ աշխարհը կկործանվի կամ մեսիայով կփրկվի, քան ցրտահարված տղամարդը կկործանի կամ կփրկի քեզ… Ես հերոսաբար դիմացա 10 րոպե: 10 րոպե այդ բազմոցի վրա պառկելը նույնն էր, ինչ 3 ամիս Արկտիկայում՝ այսբերգի վրա՛… 11-րդ րոպեին վրայիցս գլորեցի նրան ու կայծակնային արագությամբ սկսեցի վրաս քաշել բլուզները, չնայելով՝ իմն եմ հագնում, թե իրենը: Հետո պարզվեց, որ մի բլուզը նրանն էր: Հագնվում եմ՝ ատամս ատամիս խփելով ու հանկարծ… տարօրինակ ձայն եմ լսում: Շրջվեցի: Լալիս էր: Տղամարդու լացը սարսափելի է: Անկողնում լացող տղամարդը… չգիտեմ, այդ բառը երևի դեռ չի հորինված: Փաթաթվեցի նրան, ու երկուսով լաց ենք լինում՝ բարձրաձայն, իրարից չամաչելով, լալիս ենք մեր թշվառ ճակատագրի վրա: Կո՜ւշտ լացինք, նույնիսկ տաքացանք: Այնքան տաքացանք, որ կարողացա վրան քաշել մնացած բլուզները, վերարկուն վերից-վար կոճկեցի, շարֆս էլ լավ փաթաթեցի վիզը… Այլևս չհանդիպեցինք:

Սառցակալած փողոցներով տուն վերադառնալիս ինձ հարց տվեցի. ինչո՞ւ գնացի, ինչպե՞ս կարողացա… Ասում եք՝ կանացի թուլությո՞ւն… Տիկի՛ն, եթե մի քիչ ճանաչեիք հայերին, այդպիսի բան չէիք ասի: Ի՜նչ թուլություն… միայն տեսնեք, թե հայ կինը շուկայից, խանութից ինչ ծանր պայուսակներ է տուն քարշ տալիս… Կամ էլ փորձեք մենակ ընտանիք պահել՝ երբ ամուսինդ տարիներով դրսերում մի կտոր հացի փող է վաստակում: Մեկ-մեկ մտածում եմ, այդ ինչքա՞ն մեծ է այդ “մի կտոր հացը”… Ձեր ամուսինը նո՞ւյնպես… որտե՞ղ, Ա՞ֆրիկայում… Տե՜ր Աստված, ի՞նչ է անում այնտեղ… Ախ, նա՜վթ… Եվ ինչքա՞ն է վաստակում… Ինչքա՞ն… Տարեկա՞ն… Լսե՛ք, մեր անբողջ թաղի տղամարդիկ եթե 10 տարի դրսերում մեջք ծռեն, բոլորի վաստակն այդքան չի լինի: Ձեր արտագնա աշխատանքն անգամ հարգանք է ներշնչում… Ոչ, չեմ նախանձում, արդեն ասացի՝ ինչու… Թե չէ մեր թաղի կանանց կողմից կնախանձեի ձեր ամուսնու արտագնա աշխատանքին…

Բայց չմտածեք, որ մեր երկրում միայն զարկված ու զրկված տղամարդիկ են ապրում: Մարդ կա՝ թափը համաշխարհային մասշտաբի է, փողերը… (Խոսուն ժեստ:) Միջին կարգի գործարարներ էլ կան… օֆիսների շեֆեր: Այս վերջին տեսակը ամենաառեղծվածայինն է՝ ի՛նչ գործ են անում, ինչո՛վ են զբաղված՝ գլուխ չես հանի: Բայց օֆիսում՝ եվրոնորոգում, դուբայական կահույք, միջազգային… ուզում էի ասել՝ հատուկ տեսակի աղջիկներ, բոլորն էլ ասես մի հաստոցով հղկված՝ երկար ոտքերով, պորտները բաց և… ինքնավստահ: Այնքան ինքնավստահ, որ դու կորցնում ես ինքնավստահությունդ: Որտեղից գիտե՞մ… Աշխատել եմ օֆիսում: Ո՛չ, հաշվապահ: Մասնագիտությամբ տնտեսագետ-հաշվապահ եմ: Այդ օֆիսում երկուսս էինք գործ անում. ես՝ հաշվապահություն, հավաքարարը՝ մաքրություն: Մնացածները անկապ ֆռֆռում էին, սուրճ խմում ու ռաբիս էին լսում: Ռաբի՞ս… Ռաբիս երաժշտություն… Ինչպես բացատրեմ, անգլերենի իմացությունս չի բավականացնի… Պատկերացրեք՝ հացին քսեք մեղր ու ձկնկիթ, վրան դրեք անանասի շերտիկ, սոխ, բեկոն, մայոնեզ, և այդ ամենի վրա լցրեք տաք կարամել: Պատկերացրի՛ք, ձեր դեմքի արտահայտությունից հասկացա… Իսկ հիմա պատկերացրեք այդ ռաբիսը առավոտից-երեկո, ինքնավստահ աղջիկների ֆոնի վրա… Դիմանալու բան չէ՞… Իսկ ես դիմացա: Աշխատեցի երեք տարի, ամեն օր առավոտյան 9-ին գալիս էի, 7-ին գնում էի տուն: Փոքրիկ սենյակ ունեի՝ աչքից, բայց ոչ ռաբիսից հեռու: Իդեալական պայմաններ՝ միայնակ մարդու համար: Ես մենակ էի, ավելի մենակ լինել հնարավոր չէր… Ամիսը մի անգամ գնում էի Եռաբլուր… Արդեն 28 տարեկան էի և՝ կույս… իմ ապագայի վրա որպես դրոշ սկսում էր ծածանվել Պառաված օրիորդի ուրվականը: Ցավալին այն էր, որ ոչինչ չէի կարող անել, նկատի ունեմ մանկական խոստումս… այո՛, այո՛, այդ չարաբաստիկ կուսությունից ազատվելը… Իսկ ինչպե՞ս ազատվեի, եթե առավոտից երեկո սենյակում փակված թվեր էի հաշվում, հետո էլ` հիվանդ մորս խնամում: Այդպես ինչքան կշարունակվեր, չգիտեմ, եթե օֆիսում չնշեինք 28-ամյակս: Լա՜վ զուգվել էի, հիմա եմ հասկանում՝ ճաշակի հերն անիծելով: (Ճամպրուկից դուրս է հանում այդ տեսարանի զգեստն ու սկսում հագնվել:) Սա կոչվում է “վերջին շանսի կոմպլեքս”: Ո՛չ, ես ընդհանրապես զուսպ եմ հագնվում, բայց այդ օրը… Լինում է, չէ՞, մեջդ քնած սատանան զարթնում է: Սատանան զարթնում է, իսկ քո զգոնությունը հանձնվում է լեթարգիական քնի:

Գիտե՞ք, ի՛նչ է դա նշանակում. դառնում ես վտանգավոր, առաջին հերթին՝ ինքդ քեզ համար: Շեֆս սկզբում ասաց, որ մի կես ժամ կնստի ու կգնա, բայց… մնաց մինչև վերջ: Զգում եմ` հետաքրքրում եմ նրան: Դե, ես էլ… ավելի շատ կանացի քինախնդրություն էր՝ “Ա՜խ, երեք տարի ձեր աչքի առաջ եմ, ինձ նո՞ր եք տեսնում…”: Չեմ թաքցնում, մի քիչ կոկետություն արեցի… Դե լավ, “մի քիչ”-ից ավելի… Օրն ավարտվեց: Այդ ե՛ս էի կարծում, որ ավարտվեց: Շեֆիս համար նո՜ր էր սկսվում: Սկսեց սիրահետել: Բայց գործի մարդ էր, ավելորդ սենտիմենտի ժամանակ չուներ: Մի անգամ ծաղիկ նվիրեց, երկու անգամ մեքենայով տուն տարավ, հետո առաջարկեց քաղաքից դուրս գնալ: Այսինքն՝ օբյեկտ… Օբյե՞կտ… Ո՛չ, փիլիսոփայական կատեգորիա չէ… Մեր օբյեկտը ձեր հասարակաց տունն է: …Դուք սխալվում եք, ես չմերժեցի: Ինչո՞ւ… Պարզ չէ՞՝ ինչու: Պառաված օրիորդի կարգավիճակը ում ասես` հունից կհանի: Մի խոսքով… զուգված-զարդարված նստեցի նրա մեքենան: Ճանապարհին հիշում եմ այն փետրվարյան օրն ու մտածում եմ՝ ուշ աշուն է, արդեն ցուրտ է, էլի մի ցուրտ սենյակի, առավել ևս՝ պաղ բազմոցի դիմանալ չեմ կարող… Ես մոռացել էի, որ երկրի վիճակը լավացել է, նույնիսկ տնտեսական աճ է գրանցվել: Մինչև օբյեկտը տեսնելը չէի նկատել այդ աճը, բայց երբ տեսա… Համարը՝ շքեղ կահավորված, տաք ու պաղ ջուր, սեղանի սպասքը՝ ընտիր, ուտելիքը… (Խոսուն ժեստ:) Ես հասկացա, որ երկրի տնտեսական աճը միայն այս օբյեկտներում է գրանցվում: Իսկ մահճակա՜լը… մարմնական հաճույքի իսկական հաստոց… մի խոսքով… (Խոսուն ժեստ:) Կանգնել եմ անճաշակ շքեղության մեջտեղում, շեֆս ուտելիք է պատվիրում մատուցողին ու շոյում է ձեռքս… Կանգնել… մրսում եմ: Մեկ էլ զգում եմ՝ սենյակում ձյունախառն քամի է պտտվում: Աչքերս փակեցի-բացեցի՝ ի՜նչ քամի, ի՜նչ ձյուն… Բայց մրսում եմ: Եվ այնպես եմ ուզում լսել ամայի այգում հնչող երաժշտությունը: Փուլ եկա հատակին ու ո՜նց եմ լալիս, հոգիս քրքրվում է, շպարը քսմսվել է դեմքիս, հեծկլտոցից շունչս կտրվում է: Սկսեցի զկռտալ: Շեֆս ապշած նայում է ինձ՝ գիժ եմ, աննորմալ… Իսկ ես լալիս եմ ու գոռում՝ վերցրու, քեզ լինի իմ կուսությունը, ինձ պետք չէ… ոչ մեկին պետք չէ: Դա քո բաժինն է, ինքնագոհ աքլոր, որ հերթով շինում ես հավանոցիդ ինքնավստահ հավիկներին: Քեզ համար ի՞նչ դժվարություն է պառաված օրիորդին գոնե մի օր ուրախացնելը… Ու վրայիցս պոկում եմ հագուստս, ու զզվում եմ, ո՜նց եմ զզվում ինձնից, աշխարհից, իմ կանացի բախտից: Շեֆս կոշիկի ծայրով շորս շպրտեց ինձ, ասաց՝ հագնվի՛ր, 5 րոպեից լվացված-մաքրված լինես մեքենայում: 4 րոպե մեքենայի մեջ էի: Մինչև քաղաք չխոսեցինք: Հետո ասաց, որ վաղը դիմում գրեմ ու չքվեմ: (Հագնում է գործնական զգեստ:)

Այդ գիշեր հասկացա, որ այդպես շարունակվել չէր կարող: Ես կյանքս պիտի փոխեի: Անգլերեն դասընթացների հաճախեցի, սովորեցի համակարգիչ, մրցույթով աշխատանքի ընդունվեցի հայ-իտալական մի ձեռնարկությունում: Այնտեղ էլ հանդիպեցի Մարչելլոյին: Սկզբում մեր հարաբերությունները գործնական էին, բայց կամաց-կամաց փոխվեցին դեպի… (Խոսուն ժեստ:) Լանչի հրավիրեց, ապա՝ ռեստորան: Հետո տուն ուղեկցեց, դռան մոտ համբուրեց՝ ինչպես ձեր ֆիլմերում է: Չգիտեմ՝ հավատամ-չհավատամ, կարծես երազում լինեմ: Աշխատակիցները նկատել էին, ակնարկներ էին անում, խորիմաստ ժպտում… Իսկ ես շփոթահար ճագարի նման տապ եմ արել ու սպասում եմ… Բայց նաև նախապատրաստում եմ ինձ՝ սա իմ վերջին հնարավորությունն է: Ես պիտի պատրաստ լինեմ դեպքերի ցանկացա՛ծ ընթացքի: Ու մի օր էլ ինձ ասացի՝ ինչ լինում է, թող լինի, միայն թե լինի: Ինչպե՞ս թե` ինչ… Տիկի՛ն, ես 30-ին էի մոտենում երկչոտ կույսի վեհերոտ քայլերով: Պառաված օրիորդի ուրվականն արդեն մարտական պտտվում էր քթիս առաջ: Ի՞նչ իմանայի, վաղն ինձ հետ ի՛նչ կարող էր պատահել… Հանկարծ փողոցում մի սրիկա մեքենայով վրաերթ աներ, դիակս հերձեին, բժիշկը տեսներ… Նրա ծիծաղից ես երկրորդ անգամ կմեռնեի… Դրա համար էլ Մարչելլոյի հետ մեր հարաբերությունների խորացման ընթացքում ես դարձել էի քաղաքի ամենաօրինակելի հետիոտնը՝ անցնում էի միա՛յն խաչմերուկում, միա՛յն կանաչ լույսի տակ… Իսկ գիտե՞ք, թե հայի համար բարոյական ի՛նչ կտտանք է այդքան օրինապահ լինելը: Որովհետև մեր ազգային խառնվածքին դե՛մ է այդքան օրինապահ լինելը:

Մի խոսքով, ես ինձ պահում-պահպանում էի… արդեն գիտեք՝ ինչի համար: Եվ այդ օրը եկավ: Հրավիրեց իր տուն. ընթրիք մոմերի լույսի տակ: (Բեմավիճակի փոփոխություն՝ փոխում է զգեստը:) Գեղեցիկ, ճաշակով կահավորված բնակարան, սեղանին՝ արծաթյա սպասք, բյուրեղապակյա բաժակներ, մոմեր, շամպայն… Ու կարևորը՝ սենյակը տա՜ք-տաք, բազմոցները փափո՜ւկ-փափուկ և Մարչելլոն՝ նրբանկատ, կիրթ, սիրառատ իտալացի Մարչելլոն: Այն օրերին դեռ իտալերեն չգիտեի: Անգլերեն էինք խոսում՝ ես հայկական, նա՝ իտալական առոգանությամբ: Այդպես խոսելով էլ հայտնվեցինք ննջարանում: Զգույշ քանդեց բլուզիս կոճակները: Նույնիսկ գլուխս պտտվեց… (Խոսուն ժեստ: Դադար:) Հետո նա գժի նման պատեպատ էր խփվում, հետո գրկում-համբուրում էր ինձ, նորից հոլի պես պտտվում էր, իտալերեն գոռգոռում, նորից ինձ էր գրկում… Վերջապես ուժասպառ ընկավ անկողնուն ու քիչ-քիչ վերհիշեց անգլերենը: Պատկերացրեք վիճակս՝ իմ առաջին տղամարդը պատեպատ է խփվում, այն էլ իտալերեն, որից ոչի՛նչ չեմ հասկանում… Դուք ի՞նչ կմտածեիք… Ես էլ ոչինչ չէի մտածում, միայն ուզում էի շորերս վերցնել ու փախչել: Երբ Մարչելլոն կարողացավ անգլերեն խոսել՝ ամեն ինչ պարզվեց: Նա հազիվ փրկվեց կաթվածից: Ինչո՞ւ… Ինչպե՞ս թե` ինչու: Իմ կուսությունը քիչ մնաց` հոգեխանգարման պատճառ դառնար, ախր, ինչպե՞ս նրա մտքով անցներ, որ ինձ նման երիտասարդ, գեղեցիկ, խելացի կինը 30 տարեկանում դեռ տղամարդ չէր ունեցել: Ուշքի գալուց հետո խոստացավ պահպանել ինձ: Ինձ ու իմ մաքրությունը: Ավելի ուշ, երբ խաղաղ քնել էր, ես զգույշ ազատվեցի նրա գրկից, փակվեցի լոգարանում ու լաց եղա: Ինչո՞ւ… Դուք չե՞ք կարող գուշակել: Նա շատ լավն է, իմ Մարչելլոն, իմ առաջին տղամարդը, իմ իտալացի տղամարդը… Բայց մտքովս չէր անցնում, թե ինչ երջանկություն է, երբ սիրո խոսքեր են շշնջում քո մայրենի լեզվով: Ես ազգայնամոլ չեմ, կարելի է ասել՝ աշխարհաքաղաքացի եմ, բայց, գրողը տանի, իմ առաջին տղամարդը հա՛յ պիտի լիներ…

(Դադարից հետո:) Հետո նա վերադարձավ Հռոմ և անմիջապես հրավեր ուղարկեց: Ու ես Հռոմում եմ: Մարչելլոն օդանավակայանից ինձ տարավ մոր հետ ծանոթացնելու: Այստեղ սկսվում է մի նոր պատմություն: Այս մեկին էլ կդիմանա՞ք… Այնպես ուշադիր եք լսում, որ ինձ զսպել չի լինի: Կոկորդս չորացավ: Ես հիմա, մեկ վայրկյան… (Արագ գնում, վերադառնում է մի բաժակ ջրով:) Եթե մեր ջերմուկը խմեի՜ք… Մեր հանքային ջուրն է, ամեն անգամ ջուր խմելիս մեր ջերմուկն եմ հիշում: Կարոտախտի դասական դրսևորում է, ի՞նչ կարող ես անել: Ներեցե՛ք, էլի շեղվեցի: Ուր էի հասե՞լ… հա, Մարչելլոյի մա՜յրը… պատկերացրեք Կոկո Շանել, Վերսաչե, Արմանի, Նինա Ռիչչի, Քենզոյ ֆիրմաներիի համատեղ արտադրանք՝ մի սրվակի, այս դեպքում՝ մի կնոջ մեջ: Պատկերացրի՞ք… Իսկ հիմա պատկերացրեք ինձ՝ համեստ հագուկապով, Հոնկոնգի ֆրանսիական օծանելիքի բույրով ու երկաթե գամերով ծածկված կեղծ կոկորդիլոսի կաշվե պայուսակով: (Ճամպրուկից հանում է այդ պայուսակը, գցում է ուսը:) Կանգնել, նայում ենք իրար ու հասկանում ենք, որ պատերազմը հայտարարված է: Ինչպե՞ս կարող է հարուստ, քմահաճ, իտալուհին ընդունել չգիտես որտեղից հայտնված բոմժ մեկին: Նա հենց սկզբից հարվածեց, ինքնասիրությունս լա՜վ խոցեց, խոսքով ու ժպիտով ոչնչացրեց: (Նմանակելով:) “Այս ի՞նչ գանձ ես գտել այդ աղքատ երկրում, Մարչելլո: Միայն հագուստն է նրան պակասում: Պայուսակը ես կտամ, իմ ունեցածներից”: Ու ժպտում է քա՜ղցր, ականջից-ականջ: Ես էլ ժպտացի. “Դուք շատ բարի եք, բայց ուրիշի իրերից օգտվելու սովորություն չունեմ”: (Պայուսակը դնում է ճամպրուկը:) Այդպես 0-0 հաշվով էլ ավարտվեց մեր առաջին հանդիպումը և սկսվեց մի կյանք, որը բաղկացած էր դրախտից ու դժոխքից: Մարչելլոյի տունը դրախտն էր, մոր տունը՝ դժոխքը: Գիտե՞ք, ինչ է իտալացի մայրը հարսի համար՝ ավտոճանապարհային տեսուչի, թաղման գրասենյակի գործակալի, գլխավոր դատախազի ու ցմահ դահճի խառնուրդ, որի կյանքի միակ նպատակը հարսի կյանքը թունավորելն է: Մինչ այդ կարծում էի, թե մեր մայրերն են բռան մեջ պահում սիրասուն բալիկներին: Հեռու չգնանք` մայրս: Նրա ու երկու հարսների միջև ընթացող պայքարը ռազմական պերմանենտ գործողությունների դասական օրինակ է: Բայց Մարչելլոյի մայրը մենակ կարող էր մեր թաղի խեղճ ու կրակ բոլոր սկեսուրներին ծալել-դնել Շանել ժակետի գրպանում: Իսկ ես մենակ էի այդ… այդ ֆուրիայի դեմ: Հասկացա՞ք իմ վիճակը… Շնորհակալությո՛ւն: Ցավակցություն լսելը միշտ էլ հաճելի է, թեկուզ ուշացած: Որ նա վճռել էր ինձ քշել՝ պարզից պարզ էր, բայց ես էլ որոշել էի մնալ: Գիշերը Մարչելլոն իմն էր, ցերեկը տարուբերվում էր իմ ու մոր միջև՝ նայած ո՛ւմ տարածքում էր գտնվում: Մեզ բաժանելու համար ինչ միջոցի ասես`նա չէր դիմում: Բայց Մարչելլոն ոչ միայն հնազանդ զավակ էր, այլև կրքոտ տղամարդ… Տեսավ դա էլ չի օգնում… Հիմա մի բան կպատմեմ, առնվազն կզարմանաք:

Ուրեմն, կես տարի չէր անցել՝ ինչ-որ բան սկսեց կատարվել ինձ հետ: Հանկարծ թուլանում էի, բութ անտարբերություն էր պատում, ժամերով անշարժ պառկում էի՝ աչքս առաստաղին: Ու նույնքան անսպասելի ապաքինվում, դառնում էի նախկին Աննան: Եվ այսպես՝ ամիսներ շարունակ: Մի օր վեր եմ ընկած անկողնում, անհուսությունից սիրտս պայթում է… մեկ էլ լացս բռնեց: Ո՜նց եմ լալիս՝ ձայն հանելու ուժ չունեմ, բայց հեղեղի նման աչքերիցս թափվում է… Տեսնեմ սպասուհի Ստեֆանիան խղճահարված նայում է ինձ… Երևի խղճաց, որ ինձ ասաց… Կարո՞ղ եք գուշակել, թե ի՛նչ ասաց: Մի՛ լարվեք, միևնույն է, չեք կարող: Նա ասաց, որ ինձ չար աչք է կպել: Ես միանգամից գլխի ընկա՝ այդ ջադուն, կոսմետիկայի այդ քայլող հավաքածուն ինձ թուղթուգիր էր արել: Եվ սա լուսավոր ու քաղաքակիրթ Եվրոպան է, մարդկության մշակութային օրրանը՝ Սենեկա, Կոլիզեյ, Հռոմուլոս, Միքելանջելո, Սիքստինյան Տիրամայր, Վերդի և… թուղթուգիր: Լավ, ստորությունը բացահայտվեց, բայց ի՞նչ կարող եմ անել: Նա իր տանն է, գրբացն անգամ իտալացի է: Իսկ ես օտար եմ ու օտար էլ կմնամ: Ամբողջ օրը մտածեցի ու… գտա: Զանգեցի Երևան, մորս խեդրեցի՝ մի քանի անգամ չարխափան աղոթք կարդա վրաս, Տերունականն էլ` հետը: Կարդա այնպիսի՛ հավատով, որ հեռվից խափանի իտալական թուղթուգիրը: Ծիծաղո՞ւմ եք… Բայց դուք չեք ճանաչում իմ մորը: Այո՛, օգնեց, այն էլ ինչպե՜ս… Կես ժամ չանցած ֆռֆռում էի տան մեջ, եփեցի-թափեցի, ու երբ Մարչելլոն եկավ, ճաշի փոխարեն տարա ննջարան ու այնպես նրան սիրեցի, որ ուտելը մոռացավ ու մինչև առավոտ մնաց ինձ մոտ: Մի քանի օր անց նորից վատացա: Զանգեցի մորս, նա Երևանում աղոթքի սեանսը սկսեց, կես ժամ չանցած Հռոմում ես առողջացա: Տիկի՛ն, պետք չէ քմծիծաղել, ես դա կաշվիս վրա եմ զգացել ու հիմա կարող եմ ասել, որ հայ մոր աղոթքը աշխարհի բոլոր չարաչք մայրերի թուղթուգիրը խափանում է, ու ո՜նց է խափանում… Հարցնում եք՝ ինչո՞վ ավարտվեց այդ էզոթերիկ մենամարտը… Ոչնչով: Մեր մայրերը ոչ-ոքի հաշվով դուրս եկան խաղից:

Պարտվողը ես ու Մարչելլոն էինք: Այսի՞նքն… բաժանվեցինք: Հենց այդպես… Մի օր հասկացա, որ հոգնել եմ: Ես ու ջադուն կռվում էինք Մարչելլոյի համար՝ մոռանալով, որ նա նաև մարդ է: Մեր պերմանենտ պատերազմում նա վերածվեց օբյեկտի, որին պետք էր վերջնականապես նվաճել: Ո՛ւմ կհաջողվեր՝ ահա խնդիրը: Դե, մայրը տեղի չէր տա: Իսկ ես անազնիվ լինել չէի կարող… Բացի այդ, հոգնել էի հարուստի տանը աղքատ ազգական լինելուց: Հայաստանում վատ էի ապրում, բայց աշխատում էի: Իսկ այնտեղ ի՞նչ կարող էի անել, դիպլոմս ուժ չուներ, լեզուն չգիտեի, Մարչելլոն էլ արգելում էր աշխատել: Հայ տղամարկանց են ասում ասիացի: Ու ես հասկացա, որ պիտի վերադառնամ: Այո՛, վերադառնում եմ: Հաշտ բաժանվեցինք, կարելի է ասել՝ սիրով: Ես Մարչելլոյի հետ կարող էի երջանիկ լինել… Ինչ ասացի՞ք… այո՛, այո՛, նրա հետ մի բարձի ծերանալ… Դրա համար չնչին բան էր պետք՝ ես նրա աշխարհից պիտի լինեի՝ բոլոր իմաստներով: Երբ հրաժեշտ տվեցի, կարծում էի` անընդհատ լաց եմ լինելու: Բայց մի ժամ է անցել ու միայն խոսում եմ: Խոսելը լաց չէ… (Գլուխը թաքցնում է ձեռքերի մեջ, հետո տեղից ելնում, փորձում է տուփը կախել կեռիկից:

Ցնցվող ուսերից է հասկացվում, որ լալիս է: Քիչ անց շրջվում է՝ դեմքը հանգիստ է, միայն աչքերի ներկն է լղոզված դեմքին: Տուփը խնամքով դնում է ծնկներին, խոսելուն զուգընթաց շոյում է տուփի ողորկ պատերը:) Մի օր խանութում զգեստ տեսա: Պատահում է, չէ՞, տեսնում ու միանգամից հասկանում ես, որ քոնն է: Առանց երկմտելու գնեցի: Մարչելլոյից թաքուն: Միակ բանը, որ նրանից գաղտնի եմ պահել: Ինչո՞ւ… Կարծում էի՝ երբ կարիքը կզգացվի, դրանով կհայտնվեմ նրա առաջ… (Բացում է տուփը. ջրվեժի նման դուրս է թափվում հարսանեկան ճերմակ զգեստը: Աննան զգեստը բռնում է ուսերից, իրենից հեռու պարզած՝ նայում է:) Լավն է, չէ՞… Ինձ կսազի: Կսազեր… Նա այդպես էլ չտեսավ: (Խնամքով, դանդաղ զգեստը ծալում, տեղավորում է տուփի մեջ, բայց կափարիչը չի փակում:) Ինչ եմ անելո՞ւ… Երևանում, իմ սենյակում տատիցս ժառանգած կաղնեփայտե պահարան կա: Կխցկեմ ամենահեռու անկյունը… Տարին մեկ դուրս կհանեմ՝ օդափոխելու… Կամ էլ վարձով կտամ՝ զեղչով: Ինչ էլ անեմ, մի բան հաստատ չեմ անի՝ երբեք այս զգեստը չեմ հագնի: Հասկանո՞ւմ եք, կանանց մի տեսակ կա, որոնց այդպես էլ բախտ չի վիճակվում հագնել այս ճերմակ, սենտիմենտալ անհեթեթությունը… (Դադար:)

Լավ ասացիք՝ անիմանալի են Տիրոջ ճամփաները… Ես կասեի՝ անիմանալի են կնո՛ջ ճամփաները: 33 տարեկան եմ, Քրիստոսի տարիքն է, իմ առաջին համբույրից մինչև այսօր 18 տարի է անցել: Ի՜նչ եմ ապրել, ինչպե՜ս եմ ապրել… մի քիչ իմացաք: Ինչպե՞ս… կարծում եք՝ ամե՞ն ինչ պատմեցի ձեզ… Իսկ դուք հավատո՞ւմ եք, որ կինն ամեն ինչ կպատմի որևէ մեկին, անգամ գնացքում հանդիպած անծանոթի, ում այլևս չի հանդիպելու… Չգիտեմ՝ ինչու այսքանն էլ պատմեցի ձեզ, գուցե… լաց չլինելու համա՞ր… Ես խուսափում եմ լաց լինելուց` արցունքները կնճիռ են դառնում…

(Նայում է պատուհանից դուրս:) Քիչ հետո կբաժանվենք… Սրանից հետո “Հայաստան” լսելիս ոչ միայն “Սուսերով պարը” կհիշեք, այլև շատախոս մի հայուհու իր տատիկների, հորաքույր-մորաքույրների հետ միասին… Իմ ապրած կյանքից մի բան եմ հասկացել՝ եթե նույնիսկ 21-րդ դարի կին ես՝ միևնույն է, քո թիկունքում նրա՛նք են՝ այդ տատիկ-մորաքույր-հորաքույրները՝ սիրող, ներող, զոհաբերվելու ընդունակ, ամուր ու փխրուն կանայք: Իմ փոքրիկ, աշխարհի աչքից հեռու երկիրը նաև նրանց մարդկային ուժի և կանացի թուլությանն է պարտական, որ մնացել է, դիմացել: Նրանց շնորհիվ ես էլ ոչ միայն կդիմանամ, այլև կգտնե՛մ իմ երջանկությունը: Եթե չգտնեմ, նրանցից ժառանգված հույսը գոնե ունեմ:

Ինչպե՞ս… Իհարկե, ամեն ինչ լավ կլինի: Ո՞վ կարող է ավելի վստահ ասել այս բառերը, եթե ոչ՝ ես: Ես, որ սիրել եմ, կորցրել եմ իմ սերը, մոխրացրել հոգիս, և այժմ էլ սրտիս մեջ ամայություն է: Բայց ինձ հետ է նաև հակառակության ոգին, այնպես որ, մենք դեռ կապրե՛նք… (Նայելով դուրս:) Մոտենում ենք կառամատույցին: Գիտեք, չեմ ուզում ասել՝ մնաք բարով… այս մի քանի ժամը ուրիշ բառեր են պահանջում: (Սկսում է բացել ճամպրուկները:) Հրաժեշտի փոխարեն ձեզ կասեմ կյանքի ամենամեծ գաղտնիքներից մեկը. կինը տղամարդուն կարող է հաղթել միա՛յն նրան սիրելով… Եթե անգամ պարտված է ի սկզբանե…

Վերևից սկսում են իջնել պարաններ՝ կեռիկներով: Աննան ճամպրուկներից հանում, կեռիկներից կախում է մենախոսության ընթացքում հագած զգեստները, ամենավերջում՝ հարսանեկան զգեստը: Զգեստները տարուբերվելով բարձրանում են վեր: Նրանց ներքո նստած է Աննան:

Կարինե Խոդիկյան

Ուղղակի ուզում էի կիսվել ձեզ հետ: Կարինեի` իմ ամենասիրած գործերից է: Ի դեպ, Կարինե Խոդիկյանը պաշոտնական կայք ունի արդեն, որտեղ ահագին գործեր զետեղված են: Սեղմեք այստեղ: