Էլիտար ցիգանությունները Երեւանում ու եվրոպատուհանները

“Երեւանը շփման դեմոկրատիզմ եւ զուսպ վեհանձնություն ունի”,-ասել էր օտարերկրյա հայտնի ճարտարապետներից մեկը, հիմա լավ չեմ հիշում անունը, երեւի ցանկանալով ընդգրեծ Երեւանի դինամիկ եւ զարգացող քաղաքի կերպարը: Իրոք Երեւանը կարող է եւ պետք է փոխվի, բայց փոխվի ինչպես, փոխի ինչը: Փոխելու մոլուցքը գավառական ինքնահաստատման կարոտ փողատերերի ամեն մի “ճոխ պատվերով”, զարմանում եմ ոնց իրենց խորաթափանց մտքներով չի անեցել Երեւանի անունն էլ փոխել? Իրավունք ունեն նրանք արդյոք փոխելու այն ամենը ինը Երեւանը դարձնում է Երեւան? Բոլորս էլ գիտեն, որ Կորբյուզեի Փարիզի կենտրոնի վերափոխման իր նախագիծը մերժվեց, հենց էն հանրահայտ Կորբյուզեի, որը ի դեպ համարձակ ու անհամամեմատ գեղեցիկ էր, բայց խախտում էր որպես այդպիսին Փարիզ դարձած քաղաքի կերպարը: Ախր հենց սա է մշակութային ժառանգություն կոչեցյալը: Մեր Երեւանը, որը հենց ինքը արդեն սիմվոլ է, բայց մնացել է այդ սիմվոլից միայն “ց”-ն: Ծիծաղելի օրինակ է, բայց փոխելու մոլուցքին չեն դիմանում անգամ սրճարանները, “Արաքս”-ը դարձել է հիմա “teahouse”, մենակ մի փոքր տեղ մանր հայերեն թողնել են հին անունը: Տեսնես ում խելքն է կտրել, որ տարիներ շարունակակ Երեւանցիների ամենսիրած սրճարանը Աբովյան փողոցի վրա ‘մոդնի” անուն չունի ու անպայման պիտի “ինչ-որ էլիտար անուն” մտածեն: Պապիս պատմում էր, որ իր ու իր ընկերների լավագույն գործերը հենց այս սրճարանում են գրվել, բայց հիմա… Մեկ-մեկ երիտասարդներին հարցնում ես` որն է Երեւանի սիմբոլը, բոլորը, թե “Կարա-բալան”: Ախր Կարա-Բալան հարբեցող է եղել միշտ փողոցներում հարբած-քնած ու մարդիկ նրան շրջանցել են, աշխատել են մոտով չանցնել, որ գարշահոտը չհասնի քթներին… Նա միայն երիտասարդ տարիներին է մի երկու գեղեցիկ կանանց ծաղիկ նվիրել… Կարճ ասած` երկար պատմություն է, կարեւորը Երեւանյան պատմություն է: Կարա-Բալա-ի արձանը իրոք մեզ պետք է, բայց նա չի կարող Երեւանի խորհրդանիշ լինել:

Հիմա միջազգայնորեն ընդունված քաղաքի խորհրդանիշների մասին: Ազգային ժողովը` երկաթե ցանկապատերով ժողովրդից առանձնացնող… Անվտանգության հազար ու մի ձեւ կարելի է մտածել, բայց ժողովրդին ու ժողովրդի ընտրյալներին անջրպետով բաժանելը լուրջ հոգեբանական ճնշում է: Էլ չխոսեմ նախագահականի Նոյի ու Տիգրան Մեծի արձանի մասին: Ուշադրություն դարձրեք, սա նախագահական, բայց ոչ թագավորական պալատն է, որ այդ նեղվածքում արձանը բերեն խցկեն: Տիգրան Մեծ-ի մեծ արձան կարելի է կառուցել ու տեղադրել քաղաքում, ինչու ոչ, բայց ոչ նախագահականում: Հա, չմոռանամ,Երեւանում Պետրոս առաջին ռուս կասյեր հինգուկես մետրանոց բրոնզե արձանի մասին` Երևանի Արաբկիր համայնքի թաղապետարանի առջև: Ախր այս չափի կարող է օրինակ լինել հենց հայերի սիրած Տիգրան Մեծ-ի արձանը, բայց ոչ…

Իհարկե, քաղաքում լավ ու հետաքրքիր արձաններ կան, ավելացել են նաեւ նորերը. Բաբաջանյան, Թամանյանի, Մեսրոպ Մաշտոցի, Վարդան Մամիկոնյանի, Սասունցի Դավթի, Միքայել Նալբանդյանը: Ի դեպ, հենց Նիկոլայ Նիկողոսյանը, Միքայել Նալբանդյանի արձանի հեղինակը վերջերս իր միջոցներով պատրաստեց եւ Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում տեղադրվեց Վահան Տերյանի արձանը: Շատ հետաքրքիր ու լավն են Սարյանի այգու “Տղամարդիկ”-ը կամ նոր Մոսկովյան պուրակում տեսել եմ նարդի խաղացող տղամարդու արձան: Միայն Գաֆեսճյանի հովանավորությամբ սարքված Կասկադի “կատուներ”-ի իմաստը լավ չեմ հասկանում: Եթե դուք մի բան գլուխ հանում եք, բացատրեք խնդրեմ:

Աբովյանի արձանն ու դրա հետ կապված պատմությունն էլ մի գլուխ գրելու բան է: Սկզբից ներկայիս Ազնավուրի հրապարակում է դրված եղել, հետո տեղափոխել, դրել են կրկեսի հարեւոնությամբ մի շինհրապարակում, հետո տարել են «Մանկական երկաթուղի» կիրճում մի տեղ հարմարեցրել, վրեջում էլ տուն-թանգարանի դիմաց, ներկայիս տեղը, բայց ծանոթ ճարտարապետներս ասում են ինքը այնքան էլ չի համապատասխանում տեղին: Մասնագիտական աչքով են ասում, գուցե:

Մի այլ ցավոտ թեմա է Պանթոնի կարգավիճակը, երբ շատ իրար ոչ հավասար մեծություններ պառկած են իրքր կողքի: Ինձ թվում է, շատ մեծեր վիրավորած կլինեին, եթե տեսնեին ում կողքին են հանգչում: Ես հարգում եմ այնտեղի բոլոր արժանի հայերին, բայց հեղինակությունն ու հանճարը տարբեր բաներ են, թքամանն էլ թանաքամանի տեղ չպետք է օգտագործել: Ներողություն եմ խնդրում, որ երկար ստացվեց, բայց ես իրոք շատ եմ սիրում Երեւանը եւ ինձ ամեն մի էլիտար ու եվրոգունավոր ցիգանությունները հին պատկառազդու շինությունների կողքին ցավ են պատճառում:

Անկեղծորեն ձեր 6-7 սերունդով երեւանցի Բլանշ / էս խոհերը եկան Ա1-ի բլոգում Երեւանում արձանների փոսթից հետո, մտածեցի այստեղ էլ դնեմ/…